Ο σκηνοθέτης των γυναικών

Γεννημένος το 1941 στο Λέστερ της Αγγλίας, τελειόφοιτος της Νομικής Σχολής του Κέμπριτζ, ο Στίβεν Φρίαρς, που η ταινία του «Cheri» αρχίζει να προβάλλεται αυτή την εβδομάδα, ξεκίνησε την καριέρα του στο θέατρο και στην τηλεόραση, στην αρχή ως βοηθός του Λίντσεϊ Αντσερον (σκηνοθέτη του «Εάν» και ενός από τους ιδρυτές του φρι σίνεμα) και του ηθοποιού Αλμπερτ Φίνεϊ, στο περίφημο θέατρο «Ρόγιαλ Κορτ» του Λονδίνου.

Στον κινηματογράφο εμφανίζεται με ένα συναρπαστικό θρίλερ, το «Συμβόλαιο με τον θάνατο». Ομως η σχέση του με τον ρεαλιστικό κινηματογράφο παραμένει εμφανής στις ταινίες του, παρ' ότι διαμορφώνει ένα δικό του, πιο εκλεπτυσμένο, ύφος.
Το «Σερί», σε σενάριο του γνωστού θεατρικού συγγραφέα Κρίστοφερ Χάμπτον, βασισμένο στο μυθιστόρημα της Κολέτ, εκτυλίσσεται στο Παρίσι στις αρχές του 20ού αιώνα, την περίοδο της «Μπελ Επόκ», με τα κομψά κοστούμια και τα ωραία αυτοκίνητα, τους ευγενείς που διασκέδαζαν με πλούσιες εταίρες. Αυτό που τράβηξε τον Φρίαρς στο σενάριο του Χάμπτον ήταν το χιούμορ: «Μου άρεσαν τα αστεία» μου λέει. «Αλλά και η ιστορία και η τραγωδία πίσω από τα αστεία. Όταν διάβασα το βιβλίο, τότε κατάλαβα πόσο σημαντική συγγραφέας είναι η Κολέτ. Αυτά που βλέπουμε επιφανειακά στη ζωή τους είναι πολύ διαφορετικά απ' ό,τι συμβαίνει από κάτω». Και ακριβώς αυτό το «από κάτω» δίνει στην ταινία τη δύναμή της.

Πρωταγωνίστρια είναι η επιτυχημένη εταίρα Λέα ντε Νορβάλ, που, καθώς πλησιάζει τη μέση ηλικία, αναλαμβάνει, για χάρη μιας μεγαλύτερης σε ηλικία φίλης της, τη «φροντίδα» του 19χρονου γιου της, του Σερί, όπως τον φώναζε από μικρό η Λέα. Η Λέα και ο Σερί γίνονται εραστές, αλλά η μητέρα του διακόπτει απότομα τη σχέση τους, όταν κανονίζει να τον παντρέψει με την κόρη μιας άλλης εταίρας. Τη Λέα ερμηνεύει η Μισέλ Φάιφερ, πρωταγωνίστρια και μιας παλιότερης ταινίας του Φρίαρς, των «Επικίνδυνων σχέσεων».

Οι πρωταγωνίστριες πάντα ξεχωρίζουν στις ταινίες του βρετανού σκηνοθέτη. Αρκεί να πω πως μέχρι σήμερα έξι από αυτές ήταν υποψήφιες για Οσκαρ, από τις οποίες το κέρδισε μία, η Ελεν Μίρεν, για τη «Βασίλισσα». Ο ίδιος όμως επιμένει πως δεν τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα ποια θα είναι η πρωταγωνίστριά του: «Προέχει πάντα το σενάριο. Οι ηθοποιοί ακολουθούν. Και εδώ, από τις πρώτες στον κατάλογό μας, ήταν η Μισέλ Φάιφερ. Είναι και στην κατάλληλη ηλικία».
Οι περισσότερες γυναίκες του συχνά εμφανίζονται σε ρόλους που μανιπουλάρουν τους άντρες, όπως στους «Κλέφτες», τις «Επικίνδυνες σχέσεις» και το «Σερί», του υπενθυμίζω. «Αν θέλετε να πείτε πως οι γυναίκες είναι απαίσιες, συμφωνώ απόλυτα μαζί σας» λέει χαμογελώντας.

Σημαντικό στοιχείο στην ταινία είναι και η περίοδος. «Ηταν ένας πολύ διαφορετικός κόσμος» λέει ο Φρίαρς. «Η ταινία, οι διάλογοι έχουν θεατρική βάση. Ολες οι ταινίες μου έχουν θεατρική βάση. Προέρχομαι, όπως ξέρετε, από το θέατρο. Το ίδιο και οι συγγραφείς που θαυμάζω. Ο Χάνιφ Χουρέισι, για παράδειγμα, που έγραψε το "Ωραίο μου πλυντήριο": το έργο του είχε κάτι το θεατρικό, κάτι από τον Μπέρναρντ Σο».
Ο Φρίαρς καταπιάνεται με ποικίλα κινηματογραφικά είδη: τη δραματική κωμωδία («Ωραίο μου πλυντήριο»), το δράμα εποχής («Επικίνδυνες σχέσεις»), το φιλμ νουάρ («Οι κλέφτες»), την ταινία τρόμου («Μαίρη Ράιλι»), τα καθημερινά ανθρώπινα δράματα, εμπνευσμένα από το φρι σίνεμα («Το πιτσιρίκι»), το γουέστερν («Η πόλη του πάθους»), τη μουσική ταινία («High Fidelity»), τις ταινίες εποχής («Η κυρία Χέντερσον παρουσιάζει»), τις ιστορικές ταινίες («Η βασίλισσα»). Παρ' όλα αυτά μπορεί σ' αυτές να ξεχωρίσουμε κάποια στοιχεία, με κύριο τις ερωτικές σχέσεις, ανάμεσα συνήθως σε τρία πρόσωπα, που οδηγούν σε σύγκρουση.

Ωστόσο δεν ενδιαφέρεται να γράφει τα σενάριά του. «Εγώ τα βλέπω όλα από κινηματογραφικής πλευράς, εικαστικά» μου εξηγεί. «Προτιμώ να κάθομαι στο σπίτι μου και να διαβάζω τα σενάρια που μου φέρνουν οι άλλοι». Συνεργάζεται δε στο τελευταίο στάδιο με τους σεναριογράφους. «Μαζί τους το αναπτύσσεις και το καλυτερεύεις συνεχώς. Δεν τα ετοιμάζεις όλα πριν από το γύρισμα. Αλλοτε κερδίζεις κι άλλοτε χάνεις». Τι είναι εκείνο που χάνει; «Χάνεις την αθωότητά σου και κερδίζεις σε εμπειρία» εξηγεί χαμογελώντας.
Το χιούμορ υπάρχει και στις ταινίες του. «Εκείνο από τις αγγλικές ταινίες που αρέσει στο ξένο κοινό είναι η κωμωδία» λέει. «Ο Πίτερ Σέλερς και ο Αλεκ Γκίνες. Και δυστυχώς δεν μπορείς να γλιτώσεις απ' αυτό». Παρατηρώ ότι το δικό του χιούμορ πλησιάζει σ' εκείνο του Μπίλι Γουάιλντερ. «Αυτός ήταν ένας πολύ μεγάλος σκηνοθέτης» απαντά. «Μεγάλωσα με τέτοιες ταινίες. Οταν ήμουν μικρός, πήγαινα στο σινεμά με τη μητέρα μου. Ηταν μια πολύ ωραία εμπειρία. Και σήμερα στο σινεμά πηγαίνω. Δεν μου αρέσει να βλέπω DVD και τηλεόραση. Ο Γουάιλντερ και ο Οφίλς παίρνανε ιστορίες χιουμοριστικές όπου από κάτω παιζόταν ένα δράμα».

Αυτό ακριβώς το δράμα που βρίσκεται κάτω από το χιούμορ και τα αστεία είναι τελικά εκείνο που συναντάμε σ' όλες σχεδόν τις ταινίες του, μαζί και στο «Σερί». «Η ζωή είναι μια θλιβερή υπόθεση, αλλά μπορείς να διασκεδάσεις αρκετά στην πορεία» καταλήγει. Ακόμα και στην αποτυχία (όπως με το «Μαίρη Ράιλι») βρίσκει ενδιαφέρον: «Μια αποτυχία κάθε τόσο δεν είναι κακή. Με ελευθερώνει, δεν με ενοχλεί κανένας και μου αφήνει χρόνο να δουλέψω την επόμενη ταινία». 7

www.enet.gr